Почетна | Вести | 18.11.2026


Физичка активност за поздрав ум и успех во студиите

Пишува: Вероника Гијовска, студентка на Институтот за хемија при Природно-математичкиот факултет

Научни сознанија за придобивките од движењето и можностите за активен студентски живот

Заедно со студиите, често доаѓаат непреспиените ноќи, часевите поминати во предавални, во билиотека и пред компјутер, нудлите за вечера и кафето за појадок. 

Во купот предавања, колоквиуми и испити, во динамиката на академските обврски, водењето на здрав живот и физичката активност лесно станува нешто што се одложува за периодот по испитите, за следниот месец или за следниот понеделник. Но, дали движењето треба да биде дополнителен приоритет кој рамноправно се бори со остантатите, или важен и неопходен дел од грижата за сопственото здравје и благосостојба?

Физичката активност не е важна само за подобрување на изгледот и одржување на кондицијата. Таа е тесно поврзана со менталното здравје, расположението, справувањето со стресот и когнитивните функции, кои се од особено значење во периодот на студирање.

 

Движење за справување со стресот

Академскиот притисок, неизвесноста околу испитите и постојаните обврски често влијаат врз менталното здравје на студентите. Токму затоа, физичката активност сè почесто е предмет на научни истражувања како една од можните стратегии за подобрување на психолошката благосостојба.

Во систематскиот преглед објавен во 2024 година во списанието Health Promotion International, истражувачкиот тим предводен од Кевин Хуанг (Huang et al., 2024) анализирал 59 истражувања за влијанието на интервенциите со физичка активност врз менталното здравје на студентите на додипломски студии.

Резултатите од метаанализата покажале намалување на симптомите на анксиозност, депресија и стрес кај студентите кои учествувале во програми за физичка активност. Авторите, сепак, посочуваат дека доказите имаат одредени ограничувања, меѓу кои висок ризик од пристрасност и значителни разлики меѓу вклучените истражувања. Тоа значи дека резултатите се охрабрувачки, но потребни се дополнителни, поквалитетно дизајнирани истражувања за попрецизно утврдување на ефектите.

Дали физичката активност може да помогне во учењето?
Покрај психолошките придобивки, интересен аспект е и поврзаноста меѓу физичката активност и академските резултати. Дали студентите кои редовно спортуваат постигнуваат подобри резултати на факултет?

Со ова прашање се занимаваат Мајк Трот и соработниците (Trott et al., 2024) во систематскиот преглед и метаанализа Associations between total physical activity levels and academic performance in adults, објавени во 2024 година во списанието Journal of Education and Health Promotion.

Истражувачите анализирале 36 студии, од кои шест биле вклучени во метаанализата. Резултатите покажале статистички значајна поврзаност меѓу повисоките нивоа на физичка активност и подобрите академски резултати. 

Интензитет на тренингот

Една од најчестите пречки за редовна физичка активност кај студентите е недостатокот на време. Меѓутоа, вежбањето не мора секогаш да подразбира интензивен тренинг.

Истражувањето на Ли и соработниците (Li et al., 2025), објавено во 2025 година во European Journal of Applied Physiology, анализирало 48 рандомизирани контролирани истражувања со вкупно 3.951 учесник, со цел да се испита влијанието на различните интензитети и дози на вежбање врз менталното здравје на студентите.

Резултатите покажале дека и лесната, и умерената и интензивната физичка активност можат да придонесат за намалување на симптомите на депресија, анксиозност и стрес. Дури и многу лесната активност покажала позитивни ефекти во однос на симптомите на депресија и стрес.

Истражувачите утврдиле дека умерената физичка активност имала најголема веројатност да биде најефикасна за намалување на анксиозноста, додека поинтензивната активност покажала најдобро рангирање за депресивните симптоми и стресот. Сепак, разликите во ефективноста меѓу различните интензитети не биле статистички значајни.

Овие наоди се особено важни за студентите кои сметаат дека немаат доволно време или кондиција за редовно вежбање. Пешачењето, возењето велосипед, танцувањето или кратките тренинзи можат да бидат почетна точка за поактивно секојдневие.

Активни паузи

Во систематскиот преглед објавен во 2022 година во списанието International Journal of Environmental Research and Public Health, авторите анализирале 14 истражувања со вкупно 5.997 учесници. Тие го испитувале влијанието на кратките паузи за движење и физички активното учење врз студентите. (Lynch et al., 2022)

Резултатите покажале дека ваквите интервенции се изводливи во универзитетска средина и можат да придонесат за зголемување на физичката активност, намалување на времето поминато во седење, подобрување на благосостојбата и намалување на заморот. Паузите за движење покажале и потенцијал за подобрување на вниманието и концентрацијата во текот на наставата.

Дополнителен пример дава истражувањето на Пеирис и соработниците (Peiris et al., 2021), објавено во 2021 година. Во него учествувале 85 студенти и шест наставници, а во текот на двочасовните предавања биле воведени паузи од пет до десет минути за движење, по секои 20 минути седење.

Во споредба со наставата без вакви паузи, студентите во часовите со организирано движење поминале 13 минути помалку во седење и направиле просечно 834 чекори повеќе. Истражувањето забележало и повисоки нивоа на пријавена концентрација, будност и задоволство од наставата.

Иако станува збор за истражување на изводливоста на вакви интервенции, резултатите отвораат интересна можност за промена на вообичаениот пристап кон учењето: краткото раздвижување не мора да биде изгубено време, туку може да стане корисен дел од паузата.

Каде да почнете?

Доколку до сега не сте вежбале или доаѓате од друг град и сè  уште не ви се познати опциите каде може да спортувате во Скопје, издвојуваме неколку предлози.

Кејот на реката Вардар е популарно место за спорт и рекреација. Ова е супер опција за бесплатни активности – од пешачење и трчање до возење велосипед и ролери. Дополнително, ги издвојуваме Парк-шума Гази Баба и Водно како места за активности за време на викендот.

Универзитетското студентско собрание и факултетските студентски собранија често организираат и групни искачувања на Водно и други спортски активности кои вреди да се разгледаат, а комисијата за студентски стандард на УСС има профил @studentskipopusti каде може да разгледате голем број теретани во градот кои нудат попусти за студенти. Последниов месец, за студентите е достапна и апликацијата FitKit каде со една претплата можат да се посетуваат и различни спортски активности, што е одлична можност за разгледување на опциите.

Вежбање за време на студиите

Физичката активност не е уште една обврска што треба да се додаде на веќе исполнетиот студентски распоред. Напротив, таа може да биде начин за подобро справување со предизвиците на студирањето, грижа за сопственото здравје и создавање навики што ќе останат корисни и по завршувањето на факултетот.

Не е неопходно секој студент да стане професионален спортист, ниту секојдневието да се организира околу тренинзи. Понекогаш е доволно кратка прошетка меѓу предавањата, активна пауза за време на учењето или неколку часа неделно во теретана или еден ден во природа. А придобивките? Сами ќе ги почувствувате.

Статијата ја објавува „Авангарда“, студентски гласник на Универзитетскиот комуникациски центар на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје – виртуелен простор каде студентските идеи, предизвици и успеси добиваат глас, видливост и можност да поттикнат позитивни промени во академската заедница.

 

Huang, K., Beckman, E. M., Ng, N., Dingle, G. A., Han, R., James, K., Winkler, E., Stylianou, M., & Gomersall, S. R. (2024). Effectiveness of physical activity interventions on undergraduate students’ mental health: Systematic review and meta-analysis. Health Promotion International, 39(3), daae054. https://doi.org/10.1093/heapro/daae054 

Li, J., Zhou, Z., Hao, S., & Zang, L. (2025). Optimal intensity and dose of exercise to improve university students’ mental health: A systematic review and network meta-analysis of 48 randomized controlled trials. European Journal of Applied Physiology, 125(5), 1395–1410. https://doi.org/10.1007/s00421-024-05688-9 

Lynch, J., O’Donoghue, G., & Peiris, C. L. (2022). Classroom Movement Breaks and Physically Active Learning Are Feasible, Reduce Sedentary Behaviour and Fatigue, and May Increase Focus in University Students: A Systematic Review and Meta-Analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(13), 7775. https://doi.org/10.3390/ijerph19137775 

Peiris, C. L., O’Donoghue, G., Rippon, L., Meyers, D., Hahne, A., De Noronha, M., Lynch, J., & Hanson, L. C. (2021). Classroom Movement Breaks Reduce Sedentary Behavior and Increase Concentration, Alertness and Enjoyment during University Classes: A Mixed-Methods Feasibility Study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(11), 5589. https://doi.org/10.3390/ijerph18115589 

Trott, M., Kentzer, N., Horne, J., Langdown, B., & Smith, L. (2024). Associations between total physical activity levels and academic performance in adults: A systematic review and meta-analysis.Journal of Education and Health Promotion, 13(1). https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_1618_23